Jedna od specifičnosti po kojoj se u Evropi prepoznaje Vojvodina je njena multikulturalnost, koja se najlakše prepoznaje po velikom broju jezika. Najbolji dokaz za to je činjenica da po broju zvaničnih jezika pokrajina prednjači u Evropi. U Vojvodini je u službenoj upotrebi čak šest jezika: srpski (ćirilično pismo uz mogućnost upotrebe latiničnog), mađarski (latinica), slovački (latinica), hrvatski (latinica), rumunski (latinica) i rusinski (ćirilica).

Sastav stanovništva prema maternjem jeziku, prema popisu iz 2002. godine, bio je: srpski jezik (76,63 odsto), mađarski jezik (13,99 odsto), slovački jezik (2,71 odsto), rumunski jezik (1,45 odsto), hrvatski jezik (1,04 odsto), rusinski (0,77 odsto)

Najmlađi na listi zvaničnih jezika je hrvatski, koji je postao zvanični 2009. godine, Statutom Vojvodine.

Pored službenih jezika u Vojvodini se govori i makedonski (oko 12.000 govornika), nemački (3.000), slovenački (2.000), ukrajinski (4.635) albanski (1.700), bugarski (1.700), češki (1.700), ruski (1.000), bošnjački (500), romski jezik (30.000), grčki, poljski i kineski govori po nekoliko stotina stanovnika Vojvodine. U pokrajini živi ukupno 26 nacija i nacionalnih ili etničkih grupa.

Na nivou opština priznat je i crnogorski jezik, koji govori skoro 36.000 Crnogoraca i to u Vrbasu, Kuli i Malom Iđošu i oni čine 1,75 odsto stanovništva pokrajine.

Bunjevci, kojih u Vojvodini ima oko 20.000, nedavno su uputili zahtev da za standardizaciju bunjevačkog jezika, rečnika, gramatike i pravopisa. Predsednik Izvršnog odbora Bunjevačkog nacionalnog veća Branko Pokornić navodi da ta manjina traži da se otvori katedra za proučavanje bunjevačkog jezika na Učiteljskom fakultetu u Subotici.

Jezička različitost je svakako veliko bogatstvo svake države i regije, međutim, dva aspekta se često ističu kao sporna. Prva zamerka je upućena manjinskim grupama. Naime, stanovnici koji žive u čisto etničkim sredinama ili čak pojedinim naseljima gradova i sela, uopšte ne govore jezik većine. Konkretna posledica je praktično izopštavanje tih zajednica iz društvenog, kulturnog pa i političkog života, dakle zatvaranje u manje grupe koje ne učestvuju u javnom životu šire zajednice. To u praksi znači da se deo stanovništva delimično izoluje, jer u svakodnevnom života nema upliv u život drugog. Dakle, nema neophodne interakcije.

S jedne strane, time se sprečava asimilacija i uspevaju da se održe sve potrebne specifičnosti manjina, čime se obogaćuje ukupan kulturni život. Ali, s druge strane, zbog nemogućnosti komunikacije sa drugima, gledano u oba smera, sve vrednosti ostaju samo u jednoj zajednice, bez mogućnosti mešanja. A upravo to bi trebala da bude poenta cele priče, na koju je zvanična Vojvodina toliko ponosna. U praksi, različite etničke, odnosno jezičke grupe vrlo malo znaju jedne o drugima.

Nameće se pitanje zašto je to tako. Zašto se različite grupe ne prožimaju mnogo intenzivnije i dinamičnije, nego žive, manje-više odvojeno? Deo odgovora je u nacionalističkoj politici većine, koju smo u agresivnom obliku gledali devedesetih godina prošlog veka, a koja je, doduše, u izmenjenoj formi nastavljena do danas. Ne agresivno, već jednostavnim nečinjenjem i samo deklarativnim zalaganjem za multikulturalizam. Taj drugi aspekt se ispoljava kroz nedovoljno angažovanje države, koja bi morala da insistira na aktivnijoj međuetničkoj saradnji. Formalno su u Vojvodini manjinama date sve institucije u kojima mogu da se neguje svoju kulturu i jezik (škole, fakulteti, mediji, kulturno-umetnička društva…). Ali to i dalje nije mešanje kultura, već paralelni život ljudi koje žive na istom mestu.

Da potpuno interaktivni suživot nije postignut jasno je i ako se pažljivije posmatra kako žive ljudi u mešovitim sredinama. Dovoljno je otići u bilo koje mesto u kome žive ljudi koji govore različitim jezicima. Oni se u velikom broju slučajeva idu u različite kafane, neće da govore drugim jezikom, čak i kada ga znaju i tako stvaraju svoje svetove s ciljem da se što manje mešaju sa drugima. A poenta je upravo to mešanje jer se samo tako obogaćuje celo društvo, a ne samo ponosnim pokazivanjem statistika ili pravom da se dobiju papiri na maternjem jeziku i u skupštini govori na šest jezika. Iako je i to veoma važno, nije jedino na čemu treba raditi.

Ko je za to kriv? Većinsko stanovništvo, koje nesumnjivo priželjkuje asimilaciju (koliko ste puta čuli primedbu što se govori dugim jezikom) ili manjine, koje prosto odbijaju da nauče jezik i da daju svoj doprinos ukupnom društvenom životu. Odgovor je da su delimično krivi i jedni i drugi, ali na kraju ceo teret pada na državu u najširem smislu.

Dužnost države je da kroz obrazovni sistem uči većinsko stanovništvo različitosti. To nije lak zadatak, ali jednom se mora započeti taj proces. Država, takođe, mora da manjinske zajednice što aktivnije uključi u javni život i da im pokaže da iza tog projekta ne stoji skriven poriv za asimilacijom.

Naravno, ne postoji čarobna formula nakon koje će se za jedan dan sve rešiti, već se radi o dobro osmišljenim koracima koji će započeti jedan dug proces, koji je važno započeti. Biti samo ponosan na veliki broj jezika i veliki broj nacija, očigledno, nije dovoljno.

Dragan Stojanović